Regelmatig ontspannen is een absolute voorwaarde om gezond te blijven.

Om goed te kunnen functioneren heb je een gezonde dosis spanning nodig. Dat geldt heel letterlijk voor fysieke spanning: voor elke beweging die je maakt span je spieren aan. Maar ook mentaal is een bepaald niveau van spanning goed: je presteert beter als je ‘alert bent’ en mentaal ‘op het puntje van je stoel zit’. Zowel fysieke als mentale inspanning kost energie die je regelmatig moet aanvullen en levert soms een overbelasting op waarvan je moet herstellen. Dat is geen enkel probleem, mits je regelmatig en op tijd ontspanningsmomenten inbouwt.

Effect van ontspanning

Door ontspanning verlaagt je spierspanning, de hartslag vertraagt en de ademhaling wordt minder oppervlakkig. Kortom, je komt tot rust. Dat geeft je lichaam de gelegenheid zich te herstellen van eventueel opgelopen schade door inspanning.

Ook mentaal ‘tank je bij’. De hoeveelheid stresshormonen neemt af, je kunt je beter concentreren, hebt minder moeite met inslapen, bent minder snel geprikkeld. Kortom, je voelt je prettiger als je mentaal bent uitgerust.

Als je de spanning constant op een hoog peil houdt vergroot je de kans op lichamelijke en mentale klachten.

Effect van te weinig ontspanning

Als je de spanning constant op een hoog peil houdt vergroot je de kans op lichamelijke en mentale klachten. Spanning kan zich onder andere uiten in pijnlijke spieren en in een te snelle en oppervlakkige ademhaling (hyperventilatie). Als je je energievoorraad over een lange periode niet op peil brengt kun je oververmoeid raken.

Soms is het heel erg duidelijk dat het nodig is dat je ontspant, bijvoorbeeld nadat je een grote fysieke inspanning hebt geleverd of als je onder hoge tijdsdruk een inspannende klus op je werk hebt geklaard. Je staat jezelf toe om te ontspannen, want het is duidelijk dat je dat verdiend hebt!

Maar vaak is het niet zo duidelijk. Veel mensen hebben constant een hoge spierspanning en een gejaagde ademhaling, die niet functioneel is voor wat ze op dat moment aan het doen zijn. Dat is vaak moeilijk te koppelen aan een concrete gebeurtenis, maar kan zo ongemerkt gegroeid zijn door een opeenstapeling van gebeurtenissen of gevoelens.

Mensen zijn zich daar vaak helemaal niet van bewust, en realiseren zich niet dat het hoog tijd is voor ontspanning. Tot het lichaam signalen gaat afgeven waar je niet meer omheen kunt.

Veel mensen hebben constant een hoge spierspanning en een gejaagde ademhaling, die niet functioneel….

Het is daarom altijd verstandig – om niet te zeggen: noodzakelijk – om ontspannende activiteiten een vast onderdeel van je manier van leven te maken. En als je iemand bent bij wie dat niet ‘vanzelf’ gaat, zal je het bewust moeten inplannen.

Wat kun je doen om te ontspannen

Als je langdurig onder spanning hebt gestaan, is ‘ontspannen’ niet een kwestie van een knop omzetten: ‘en nu ga ik ontspannen’. Het kost tijd om de motor, die zo lang op volle toeren heeft gedraaid, langzaam te laten uitlopen en tot stilstand te laten komen. Als je ineens een noodstop probeert te maken kun je ‘oververhit’ raken, om maar even in de beeldspraak te blijven.

Zo kan een als ontspannend bedoelde massage bij iemand die zwaar gestrest is leiden tot complete paniek, omdat die persoon het gevoel heeft noodgedwongen stil te moeten liggen en geen kant meer op te kunnen. Ook een bekend voorbeeld: een meditatie-oefening bij yoga, waar de hyperventilatie in volle omvang toeslaat.

Een hele goeie manier om (weer) te leren ontspannen is fysieke inspanning. Je ‘verbruikt’ de eventuele overdosis adrenaline, je te snelle ademhaling wordt functioneel, je kunt rustig aan proberen je hoofd leeg te maken en op die manier de motor gaan vertragen.

Geschikte activiteiten zijn bijvoorbeeld fietsen, joggen, wandelen, tennissen, fitness, seks. In een later stadium zijn er nog vele andere manieren om te ontspannen, die erg persoonsafhankelijk zijn. Je zult voor jezelf moeten bepalen welke activiteiten voor jou effectief en efficiënt zijn om te ontspannen. Soms weet je dat, soms is het een kwestie van uitproberen.

Het is belangrijk dat je die activiteiten inbouwt in je (dagelijks) leven en desnoods inplant in je agenda.